Informele leerprocessen nemen volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek een steeds grotere plaats in. Het gaat om leren dat niet in een cursus of opleiding plaatsvindt: van een collega die je de praktijk van het vak uitlegt tot een buurtbewoner die je leert hoe je belastingaangifte doet. Volgens de cijfers leerde in 2024 bijna de helft van de Nederlanders zo'n veertig uur per jaar buiten een formele opleiding om.
Onderzoekers maken onderscheid tussen drie soorten informeel leren. Bij leren door doen gaat het om vaardigheden die je door herhaling aangeleerd krijgt. Bij leren door samenwerken leer je van de mensen met wie je werkt. En bij leren door gebruik leer je van de praktische toepassing, bijvoorbeeld wanneer iemand een nieuw programma gebruikt zonder handleiding. De grens met formeel leren is volgens de onderzoekers vaag: een bedrijf dat een informele werkplek oplegt, betaalt daarvoor immers een salaris.
Ook voor werkgevers is dit een lastig onderwerp. De wetgever heeft in 2023 een zorgplicht ingevoerd voor scholing en ontwikkeling, met een minimum van veertig uur per jaar voor medewerkers. De vraag is of informeel leren meetelt. Volgens de staatssecretaris moet het werkgever zijn om informeel leren zichtbaar te maken, zodat het meetelt voor de zorgplicht.
De kritiek richt zich vooral op de belasting. Wie zichzelf ontwikkelt, levert vaak uren die niet worden betaald. 'Het is een onzichtbare bijdrage aan de economie, en het is de werkgever die er profijt van heeft', aldus een onderzoeker van het Sociaal Wetenschappelijk Raad. De vakbonden vragen om afspraken in de cao over tijd voor informeel leren, zodat het niet meer ten koste gaat van de vrije tijd.