Van het plastic dat Nederlandse afvalverwerkers in 2023 inzamelden, ging bijna een derde naar het buitenland. Het ging daarbij om mengsel van gesorteerd plastic en reststromen die in de eigen sorteerinstallaties lastig te verwerken waren, zoals dunne folie en gemengde verpakkingen. Het werd verhandeld onder het principe van de nabijheid.
Dat principe is in de praktijk lastiger dan het klinkt. Een groot deel van de bestemmingen ligt in landen waar de sorteerinstallaties minder geavanceerd zijn dan die in Nederland, en waar de normen voor verbranding en de controle daarop verschillen. Een onafhankelijke studie uit het afgelopen jaar concludeert dat bij een aanzienlijk deel van de geëxporteerde stromen de verwerking niet aantoonbaar duurzamer was dan in Nederland.
De stichting die op de gegevens toeziet, zegt dat het probleem niet de export zelf is, maar de ondoorzichtigheid. Zolang een land niet rapporteert wat er met het afval gebeurt, kan niemand controleren of het materiaal daar ook werkelijk wordt gerecycleerd. De oplossing die zij voorstelt, is een centraal register waarin elke lading met gewichten en bestemmingen wordt bijgehouden, en dat de ontvangende bedrijven een verklaring afgeven over de werkelijke verwerking.
Een aantal bedrijven in de verwerkingssector reageert sceptisch. Zij vrezen dat een register vooral extra papierwerk oplevert en de bedrijven die het goed doen, concurrentie krijgen van bedrijven die het minder nauw nemen. Volgens de stichting is dat risico reëel, maar dat het nu ook al bestaat: de stroom die naar het buitenland gaat, is per definitie de stroom waarover niemand zicht heeft.