Nederland wil de komende jaren een steeds groter deel van zijn elektriciteit duurzaam opwekken. Windparken op zee roepen relatief weinig weerstand op, maar op land stuit de energietransitie regelmatig op verzet van omwonenden. Projecten lopen daardoor vertraging op of worden soms zelfs geschrapt.
De bezwaren van omwonenden laten zich grofweg in drie categorieën indelen. Allereerst zijn er zorgen over gezondheid en leefomgeving: geluidsoverlast, slagschaduw en de aantasting van het landschap. Daarnaast speelt het gevoel dat de lusten en de lasten oneerlijk zijn verdeeld. De molens staan in de achtertuin van het platteland, terwijl de winst grotendeels terechtkomt bij projectontwikkelaars en de stroom vooral in de stad wordt verbruikt. Ten slotte noemen veel bezwaarmakers een gebrek aan inspraak: zij hebben de indruk dat de besluiten al vastlagen voordat zij werden geraadpleegd.
Opvallend is dat de tweede en de derde categorie in de praktijk zwaarder lijken te wegen dan de eerste. Projecten waarbij omwonenden financieel kunnen participeren, bijvoorbeeld via een lokale energiecoöperatie, ondervinden volgens verschillende studies doorgaans minder weerstand, ook als de molens even hoog zijn en even dichtbij staan. Hetzelfde lijkt te gelden voor projecten waarbij bewoners in een vroeg stadium zijn betrokken bij de keuze van de locatie.
Dat wil niet zeggen dat gezondheidszorgen ongegrond zijn of als voorwendsel moeten worden afgedaan. Wel suggereren de bevindingen dat het draagvlak minder afhangt van de techniek dan van het proces. Een molen die 'van ons' is, wordt anders beoordeeld dan een molen die 'ons wordt opgelegd'.
Voor beleidsmakers is dat tegelijk goed en slecht nieuws. Goed, omdat procesverbeteringen relatief goedkoop zijn. Slecht, omdat ze tijd kosten – en tijd is precies wat de energietransitie niet heeft. De verleiding om procedures in te korten is daarom groot. Het onderzoek doet echter vermoeden dat juist dat averechts zou kunnen werken.