Vertalen is een van de oudste beroepen en een van de onmogelijkste. Niet omdat vertalers lui zijn, maar omdat een taal niet alleen woorden bevat, maar manieren van kijken. Wie in het Engels "goodbye" zegt, groet. Wie in het Spaans "adiós" zegt, groet, neemt afscheid en wenst het goed, en dat laatste zit in het woord verwerkt. Wie in het Duits "tschüss" zegt, doet er nog iets bij: het is een onafgemaktheid in de onbeleefdheid.
Ook deugden verliezen hun tint. Het Hollandse "gezelig" — in het Frans niet te vinden, in het Duits wel, maar dan klinkend naar thuiszitten in plaats van naar samen zijn — moet toch worden vertaald, en elke vertaling is een verlies dat ergens wordt afgewenteld op de lezer. De Franse schrijver zou zeggen: il faut choisir.
Erger nog: sommige dingen kun je niet verzen, maar wel verklaren. De Duitse "Bildung" is geen vorming en geen opvoeding, en toch is het Duitse woord precies in het Nederlands onbruikbaar. "Sehnsucht" heeft geen Nederlandse equivalent; "Heimat" evenmin. Dichters hebben er een woord voor: het onvertaalbare, en dat is een verzuchting, geen oplossing.
Toch blijft vertalen. Er is geen alternatief, en dat is ook de moraal: een vertaling is nooit een kopie, maar een compositie in een ander materiaal. De beste vertalers weten dat ze iets verliezen en beginnen dus met de vraag wat de lezer moet voelen. Laat u een column van Geert Mak in het Engels vertalen, dan gaat er humor verloren, maar als de vertaler het spannend genoeg vindt om zijn eigen moppen te maken, houdt de lezer de ogen open.